In 2024 gaat de interministeriële directie voor digitale zaken (Dinum) verder met het project voor proactief bestuur dat in 2021 is gestart, terwijl de lokale overheden hun aanpassing aan technologische bouwstenen, die lange tijd voorbehouden waren aan grote metropolen, versnellen. De beweging raakt nu ook middelgrote gemeenten, met projecten die verder gaan dan de eenvoudige digitalisering van formulieren.
Generatieve AI in gemeentelijke diensten: gebruiksgevallen al in productie
De meest opvallende trend in deze periode betreft de uitrol van generatieve AI-oplossingen voor dagelijkse administratieve taken. Volgens de gegevens verzameld door de Bank van de Gebieden en het Data Publica Observatorium, gebruikt een groeiend aantal gemeenten dagelijks generatieve AI: het opstellen van brieven, het samenvatten van notulen van gemeenteraadsvergaderingen, het voorbereiden van besluiten of juridische research.
Deze toepassingen zijn geen geïsoleerde experimenten. Ze worden geïmplementeerd in diensten die een hoog volume aan gestandaardiseerde documenten verwerken, waar de tijdswinst per medewerker concreet meetbaar is. De juridische dienst en de algemene secretariaten behoren tot de eerste gebruikers.
De nieuwsberichten gepubliceerd op de website Collectivité Numérique documenteren regelmatig deze praktijkervaringen, die helpen om de kloof tussen institutionele aankondigingen en de werkelijkheid van de uitrol te meten.
De vraag naar de betrouwbaarheid van de gegenereerde antwoorden blijft open. Gemeenten die de stap hebben gezet, geven aan dat er een systematische menselijke herziening nodig is, vooral voor documenten met juridische implicaties. Het risico van hallucinaties bij taalmodellen vereist een validatieproces dat nog niet door alle organisaties is geformaliseerd.
Governance van territoriale gegevens: het structurele project van 2024
Achter de AI-projecten komt een ouder probleem weer naar voren: de fragmentatie van informatiesystemen blijft de grootste technische belemmering. De meeste gemeenten werken met gescheiden bedrijfssoftware, die in de loop van de mandaten is aangeschaft en zelden interoperabel is.
Het opzetten van een AI-project of simpelweg het kruisen van gegevens tussen diensten (stedenbouw, burgerlijke stand, sociale actie) vereist een verenigd technisch fundament. Gemeenten die op dit gebied vooruitgang boeken, delen enkele kenmerken:
- Een gecentraliseerd gegevensreferentiekader, met gedeelde naamgevings- en update-regels tussen de diensten
- Een verantwoordelijke of een klein team dat zich richt op gegevenskwaliteit, los van de traditionele IT-afdeling
- Een duidelijke doctrine over gegevensopenheid (open data), die ook de capaciteit om analysetools te voeden, beïnvloedt
De praktijkervaringen verschillen over het werkelijke tempo van deze structurering. De metropolen hebben de personele en budgettaire middelen om data-profielen aan te nemen. Middelgrote gemeenten moeten deze vaardigheden daarentegen vaak op intergemeentelijk niveau delen, wat de implementatietijd verlengt.
Digitale soberheid en cyberbeveiliging: toenemende regelgeving
De digitale transformatie van gemeenten vindt nu plaats binnen een strenger regelgevend kader. Cyberbeveiliging is van een technisch onderwerp veranderd in een politiek risico voor lokale besluitvormers. De ransomware-aanvallen op ziekenhuizen en gemeentehuizen, die de afgelopen jaren in de media zijn belicht, hebben de bewustwording versneld.
Gemeenten moeten rekening houden met IT-budgets die niet zijn afgestemd om gelijktijdig de kosten van applicatiemodernisering, training van medewerkers en naleving van beveiligingsnormen te absorberen. De budgettaire afweging tussen nieuwe digitale projecten en het versterken van bestaande verdedigingsmechanismen vormt een terugkerend dilemma.
Digitale soberheid en milieuvriendelijke verantwoordelijkheid
De REEN-wet (Vermindering van de ecologische voetafdruk van digitale technologie), die gemeenten met meer dan 50.000 inwoners verplicht om een verantwoord digitale strategie op te stellen, voegt een extra laag van druk toe. De betrokken gemeenten moeten milieukriteria integreren in hun aankopen van apparatuur, hun keuze van hosting en de levensduur van hun apparatuur.
De beschikbare gegevens stellen nog niet in staat om de werkelijke impact van deze strategieën op het energieverbruik van gemeentelijke IT-parken te meten. De eerste evaluaties zouden in de komende jaren moeten verschijnen.
Opleiding van territoriale medewerkers in digitale zaken: de bottleneck
Het gebrek aan investering in opleiding remt de transformatie meer dan het gebrek aan software. De IT-afdelingen van gemeenten blijven vaak beperkt tot onderhouds- en exploitatiemissies van netwerken, zonder technologische monitoring of ondersteuning bij veranderingen.
Het plan Frankrijk Herstel had 88 miljoen euro gereserveerd voor de digitale transformatie van lokale overheden in 2021. Een deel van deze enveloppe was gericht op tools, maar de onderdelen opleiding en verandermanagement hebben een bescheiden deel van de financiering ontvangen.
- Balie-medewerkers, die direct contact hebben met gebruikers, moeten de telediensten beheersen die ze geacht worden te promoten
- De middenkader moet de gegevenskwesties begrijpen om de transversale projecten te kunnen aansturen
- De gekozen vertegenwoordigers zelf hebben een minimale digitale cultuur nodig om te kunnen beslissen over investeringsprioriteiten
Verschillende regionale ondersteuningsplatforms, zoals die gecoördineerd door de prefecturen, bieden sensibiliseringsmodules aan. Hun territoriale dekking blijft ongelijk, en de feedback van medewerkers over deze initiatieven varieert per regio.
De ontwikkeling van de vaardigheden van de territoriale teams bepaalt de capaciteit van gemeenten om voordeel te halen uit de geïmplementeerde tools. Een software voor het beheer van de gebruikersrelatie, hoe goed deze ook is, heeft geen effect als de medewerkers die deze gebruiken niet zijn opgeleid om de functionaliteiten te benutten. De uitdaging van 2024 is niet langer technologisch maar organisatorisch, en de gemeenten die vooruitgang boeken, zijn degenen die opleiding beschouwen als een structurele investering, niet als een residuele begrotingslijn.
